Ljubljana çok küçük bir şehir olmasına rağmen bunun tam tersine bir şekilde zengin bir mutfak kültürüne sahip. Yani Ljubljana’da Ne Yenir ? sorusu basit bir soru değil.
Bunun en önemli sebebinin bu küçücük ülkenin tarihinde yer alan çevre ve yakın kültürlerin Slovenya’nın ulus devlet oluş sürecindeki etkileri olduğunu düşünüyorum. Bu durumu kişisel gözlemlerime istinaden şu şekilde açıklayabilirim.
Slovenya ulus devlet bilincine 1900’lü yıllardan itibaren geçmiş ve halen de geçmeye çalışan çok fazla nüfusu olmayan bir ülke.
Ülkenin tarihine bakıldığında ise bu döneme kadar ülkenin kurulduğu coğrafyanın kuzey ve doğudan Habsburg Hanedanı’nın batıdan Venedik Cumhuriyeti’nin güneyden ve doğudan ise Osmanlı İmparatorluğu’nun yoğun geçiş etkisi altında olduğunu görebiliriz.
Osmanlı İmparatorluğu bölgeden çekildikten sonra ise bu etki Macar, Bosna ve Hırvat Mutfakları üzerinden devam etmiş.
Bugün tüm bu etkileri yemeklerin ya da tatlıların tadına baktığınızda bile gözlemleyebiliyor hatta biraz dikkat ederseniz Anadolu etkileşimlerini hissedebiliyorsunuz.
Bu girişten sonra genel olarak Ljubljana Mutfağı’nın özelliklerinden de bahsetmek istiyorum.
Slovenya çok verimli topraklara, sık ormanlara, geniş meralara ve tertemiz çevreye sahip bir ülke. Dolayısıyla kullanılan tüm malzemenin kalitesi de çok yüksek.
Mantar, patates, lahana, şalgam, orman meyveleri, et ve süt ürünleri yemek ve tatlıların ana malzemesini oluşturuyor. Küçücük ülkenin çok fazla bölgesel yemek ve tatlıları var.
Yine deniz ürünleri açısından da çok kısa bir sahil şeridine sahip olmasına rağmen oldukça zengin bir ülke. Bizden farklı olarak balıkları büyük küçük demeden kızartıyorlar. Diğer deniz mahsülleri ise talebinize göre ızgara veya kızarmış olarak servis ediliyor. Serviste de mutlaka uygun bir sos bulunuyor.
Diğer taraftan bu topraklar Doğu Avrupa’nın önemli bir şarap üretim merkezine de ev sahipliği yapıyor. Kendi bira markaları var ve tatları da çok güzel. Yani içki olarak da çok güzel tatlara sahipler.
İşte bu sinerji de ortaya çıkan ve sizlere servis edilen tüm ürünler bugün hem geçmişte buralarda hüküm sürmüş tarihi kültürlerin hem de yerel dokunuşların etkisini taşıyor.
Bu yemekleri yöresel bazda yiyebileceğiniz en güzel mekanlar Gostilna ile başlayan restoranlar ve belki de Noel Pazarları. Buna mutlaka dikkat edin.
Bunun dışında Slovenler için yemeğin bir aile ya da arkadaş birleşmesi şeklinde algılandığını belirtmeliyim. Masalar genelde kalabalık muhabbet ise çok yoğun oluyor. Bu nedenle de yemeğe önden içki alarak başlayıp bayağı bir içtikten sonra ana yemeklere geçiyorlar.
Masada uzun uzun oturup çok güzel keyifli vakit geçiriyorlar. Eğer yan masada iseniz batı kültürünün aksine neredeyse kendinizi bile duyamıyor başta garip gelse de zamanla buna da alışıyorsunuz.
Ljubljana’da Ne Yenir?
Ljubljana’da Ne Yenir? sorusuna karşılık olarak aşağıda şehirde tatmış olduğumuz ya da benzerlerini yediğimiz yemek, tatlı ve içeceklerden bahsedip kişisel değerlendirmelerimize yer vereceğiz.
Kahvaltı
-Börek (Burek)
Kahvaltılık olarak ülkede sevilen bir lezzet olan burek şubelerini tüm şehirlerde olduğu gibi Ljubljana’da da görebilirsiniz. Bunlar aynı zamanda et ve tavuk döner de satıyorlar.
Kıymalı, patatesli, ıspanaklı, peynirli, tavuklu, elmalı gibi değişik çeşitlerini bulabileceğiniz börekler bizim böreklerimiz gibi.
Yalnız burada porsiyonlar çok büyük ve hamur işlerinde çok fazla peynir vb. malzeme kullandıklarından hamur da çok ağırlaşıyor, keyif vermiyor.
Belki de şubeleşme kaliteyi de düşürüyordur bilemiyorum ama en azından yediğim börekleri beğenmedim.
Sokak Lezzetleri
-Pecen Krompirjem (Kumpir)
Yugoslavya bildiğiniz gibi aslında kumpirin ana vatanı. Bizdeki kumpirin adı da buralardan geliyor. Kumpir burada bizimkiler gibi bir sokak lezzeti değil direkt bir yemek olarak görülüyor. Yine çoğu yemeğin yanında garnitür olarak da sunuluyor.
Siz de bölgeyi gezerseniz bunu fark edeceksiniz. Yalnız buradaki kumpirler bizimkiler kadar güzel değil. Çünkü patatesi tereyağ ve kaşar ile karıştırmıyorlar. Üzerine konan Rus, Amerikan, İtalyan vb. bilmiyorlar. Sadece üzerine biraz salata biraz da peynir hatta fasulye koyuyorlar. Dolayısıyla tatsız tuzsuz bir şey oluyor. (4 -7 €)
-Pečeni Kostanj (Kestane Kebap)
Kumpirin tersine kestanede de onlar bizden iyi. Çünkü, kestane Slovenya’da sonbahar mevsiminin en sevilen ve ünlü sembollerinden biri haline gelmiş. Ljubljana ve diğer şehirlerin sokaklarında, meydanlarında ellerde sıcak kavrulmuş kestane gezdirmek geleneksel bir alışkanlık olmuş.
Düşünün Slovenya ormanlarında yasal sınır olan günlük kişi başı 2 kg kestane toplamak yaygın bir doğa aktivite olarak bile kabul ediliyor.
Hem Ljubljana’ya hem de Bled’e çok yakın olan Kranj yakınlarındaki Besnica, Vitovlje ve Janče kestaneleriyle öne çıkan popüler yerler.
Hal böyle olunca da en azından sıcacık harika kestaneleri bizden çok çok ucuza yiyorlar. Sokak tezgahlarında satılan kestane kebap porsiyon fiyatları büyüklüğe göre 4 -13 € arasında değişiyor. Mutlaka deneyin.
-Krainer Sosisi (Kranjska Klobasa)
Slovenya’nın Dünya’da en bilinen lezzetlerinden biri.
Tütsülenmiş bir sosis türü. Adını Avusturya’ya yakın tarihi Carniola bölgesinden almış. 1800’lü yıllardan itibaren var olduğu düşünülüyor.
O dönemden günümüze ulaşan bir efsaneye göre; İmparator Franz Joseph, Slovenya’da Naklo civarında bir yerde bir hana uğradığında, hancı ona sadece sıradan bir sosis ikram etmiş; ancak İmparator sosisin tadına bakınca çok beğenmiş ve ardından, “Bu sıradan bir sosis değil, bu bir Kranjska Klobasa!” diyerek sosisi özel bir şekilde tanımlamış. Böylece sosis Dünya literatürüne de girmiş.
Biz denemedik. İçeriğinde yüksek oranda domuz eti ile sarımsak ve karabiber var.
Tercih ederseniz hem restoranlarda ana yemek hem de sokak lezzetleri olarak tüketiliyor. Lahana turşusu, fasulye hardal, ekşi pancar ve kızarmış patates ile servis ediliyor. (16,90 €)
Çorbalar
-Mantar Çorbası (Gobova Juha)
Çok fazla çorba çeşidi ve sunumu olmakla birlikte mutfağın en öne çıkan çorbası yerli ürünlerin kullanıldığı mantar çorbası.
Çorbada yabani mantar, defne yaprağı, beyaz şarap, patates, soğan sarımsak ve tereyağı kullanılıyor.
Bu çorba restoranlarda çorba çanağı şeklinde yapılan ekmeklerin içerisinde servis ediliyor. Ülkemizde de bazı yerlerde benzer sunumlar görülüyor.
Çorba, içen herkes tarafından beğenilmekle birlikte gözlemlediğim kadarıyla ekmek ıslandığından ya da o şekilde yenmesi zor olduğu için yenmiyor ve geri götürülüyor. Neden böyle bir sunum tercih edildiğini pek anlayamadım. (6-8,50 €)
-Geyik Etli Gulaş Çorbası (Divjacinski Goloz)
Gulaş hepimizin bildiği gibi geyik eti kullanılan aslen Macar kültürüne ait bir yemek. Bazı yerlerde dana eti de kullanılıyor. Bazıları bunun çorba değil güveç olduğunu düşünüyor.
Çorbada kırmızı şarap, soğan ve domates salçası kullanılıyor. Mantar çorbası gibi çorba çanağı şeklinde yapılan ekmeklerin içerisinde servis ediliyor. (18 €)
-Balık Çorbası (Ribja Juha)
Deniz mahsülleri severler için çok güzel balık çorbası yapıyorlar. Çorbada neredeyse bildiğiniz tüm deniz mahsülleri de sunuluyor. (5-7,5 €)
-Jota Çorbası ya da Güveci
Ülkede adını çok duyacağınız çorbalardan biri. Sosis, ekşi lahana, patates ve fasulye ana malzeme olarak kullanılıyor. Patates, kereviz ve bezelye gibi sebzeler de güvece ekleniyor. (7,5-9 €)
Başlangıçlar
-Parmesanlı Dana Karpaçyo (Goveji carpaccio z parmezanom)
Başlangıçta belirttiğim gibi Slovenler yemeğe muhabbet eşliğinde içki ile başlıyor.
Bu nedenle de yemek öncesinde içkilerinin yanında mutlaka bir başlangıç tabağı oluyor. Bu tabak ise çoğunlukla karpaçyo ya füme et tabağı oluyor. (14,90 €)
Salatalar
-Sloven Salatası
Salata anlayışları bizimkinden biraz farklı. Yemek yanında değil direkt yemek olarak yeniyor. Yani limon sıkılan bir salataları yok. Salatalar ıspanak, roka, pazı gibi yeşillikler ve üzerinde konulan ürünlerden oluşuyor. Söz konusu ürün ise salatanın adını belirliyor.
Salatalar keçi peyniri, Krainer Sosisi, tavuk göğsü, hindi eti, karides, fındık, armut, patates, yumurta, mısır, lahana, çeri domates ve yaban turbu kullanarak yapılıyor. Bazen üzerine bal bile dökülüyor. Yanlarında da ekmek veriliyor.
Tabii ki bunun dışında bizim salatalardan yemek isterseniz mozerella peynirli İtalyan, feta peynirli Yunan vb. salatalar ya da patates, domates ve fasulye salataları da servis ediliyor. (14,90 €)
Yemekler
-Kızarmış Dana Eti (Telecja Pecenka)
Dana bifteği tas kebabı şeklinde et suyunda getiriyorlar. Kendisi gerçekten çok güzel bir yemek. Mutlaka deneyin.
Yemeğin yanında bazı yerlerde kavrulmuş patates bazı yerlerde de Peynirli Struklji (Sirovi Struklji) ile servis ediliyor. Ekmek yerine servis edilse de biz bunu yemeğin yanına pek yakıştıramadık. (18,5 €)
-Lyublyana Bifteği (Ljubljanski Zrezek)
Tavuk, hindi veya domuz filetosundan yapılıyor. Şnitzelin içerisine isteğinize göre domuz ya da peynir koyuluyor. Pane halinde kızartılıyor. Bu yemeğe bence Gordon Blue da demek mümkün. Yemek kızarmış patates ile servis ediliyor.(17,5 €)
-Viyana Bifteği (Dunajski Zrezek)
Viyana tipi şnitzelin ülkedeki adı Viyana bifteği. Biftek kesinlikle dana etinden yapılıyor. Çok da güzel yapıyorlar.
Viyana bifteği kızarmış patates ya da patates salatası ve limon ile servis ediliyor. (15,9 €)
-Geyik Biftek (Presernov Zrezek)
Geyik eti filetosundan yapılıyor. Mantar sosu, kroket ve Peynirli Struklji (Sirovi struklji) ile servis ediliyor. Mutlaka deneyin.
Geyik eti bölgede makbul olduğu için tercih edilen de bir yemek. Biz şahsen bu yemeği beğendik. (22 €)
-Sloven Köftesi (Idrijski Zlikrofi)
Adını Idrian Zlikrofi kasabasından almış. 1800’lü yıllardan itibaren var olduğu düşünülüyor.
İçerisinde et parçaları ve parçaların üzerinde de bizim bildiğimiz mantı var. Biz etli mantı yedik ancak bu mantının patateslisi de yapılıyor. Üzerinde gezdirilen sos ile sunuluyor.
Bu yemeği yediğimde ilk olarak bizim tas kebabı ile bizim mantının birleştirildiğini düşündüm. Bahse konu yemeğin Osmanlı ile buralara gelip dönüştürüldüğünü değerlendiriyorum. Yemeği herkesin beğeneceğini düşünüyorum. Mutlaka deneyin. (22,5 €)
-Trieste Soslu Kalamar (Lignji Na Zaru S Trsasko)
Bu kalamar türü bebek kalamarların biraz büyükleri ile ızgara olarak sunuluyor. Kalamarın yanında yeşil Trieste Sosu ve İsviçre usulü patatesli pazı veriliyor.
Tek başına oldukça doyurucu olan bu tabakları seviyorsanız burada da sakın kaçırmayın. Fiyatı daha çok kalamarın Patagonya ya da Adriyatik kaynaklı olması belirliyor. Mutlaka deneyin. (16 €)
-Tartar Soslu Kızarmış Kalamar (Ocvrti Lignji S Tatarsko)
Bu kalamar türü bizim bildiğimiz kızarmış halka kalamar olarak sunuluyor. Tabii ki bize göre doyurucu şekilde.
Kalamarın yanında ise tartar sosu ve kızarmış patates veriliyor. Mutlaka deneyin. (16 €)
-Pizza
Pizza konusunda ilginç bir durum söz konusu. Ülkenin batı bölümü Ljubljana dahil yeme içme anlamında İtalyan Mutfağı etkisi altında ve bu mutfağın baş unsurunu pizza oluşturuyor.
Özellikle başkentte çok güzel pizza yiyebileceğiniz yerler mevcut. Yerel restoranlarda yerseniz çok güzel tatlar da yakalayabileceğinize eminim. (8-15 €)
Tatlılar
-Prekmurska Gibanica
Doğu Slovenya da Prekmurska bölgesinin yöresel tatlısı olarak kabul ediliyor. Ljubljana’da da seviliyor. Yufka kullanılan çok katlı bir tatlı olan Prekmurska Gibanica’da elma, fındık ve kuru üzüm bulunuyor.
Tatlıyı yediğimde aklıma ilk gelen şey Avusturya tatlısı Apfel Strudel ile bizim baklavanın birleştirilmiş haliydi. Bence bu tatlı bile Osman İmparatorluğu’nun bölgedeki etkisini bize gösteriyor. Mutlaka deneyin (7,9 €)
-Kremsnita
Bu tatlıya muhallebi kreması ile doldurulmuş tabakalı bir kek diyebiliriz. Ülkede Bled tatlısı olarak da biliniyor. Biz bu tatlıyı hem hafif hem de güzel bulduk.
Size bir tüyo. Bu tatlıyı Ljubljana’da değil yakındaki Bled’e gidip kahvenizin yanında gölü seyrederken Bled Kalesi’nde deneyin. Bu tadı hayatınız boyunca unutmayacağınızdan eminim. (5,5-7,5 €)
-Riklijeva rezina
Ülkede Bled Kalesi’nde yediğimiz ve oldukça beğendiğimiz 2. tatlı. Bu tatlı da internette yazılanlara göre Kremsnita gibi sizde de top almaya aday bir tatlı.
Tereyağlı hamur katmanlarında vanilyalı krema ve kayısı kullanılıyor. Oluşum ise çikolata ile kaplanmış.
Tatlıyı ilk olarak Bled Sağlık Merkezi’nde çalışan İsviçreli şifacı Arnold Rikli (1823-1906)’nin misafirlerine sunduğu söyleniyor.
Tekrar olacak bu tatlıyı Ljubljana’da değil Bled’e gidip kahvenizin yanında gölü seyrederken Bled Kalesi’nde deneyin. Bu tadı da hayatınız boyunca unutmayacağınızdan eminim. (5 €)
-Peynirli Struklji (Sirovi Struklji)
Tek başına ya da yemeklerde garnitür olarak kullanılan peynirli hamur rulosu. Açıkçası biz çok fazla beğenmedik. Etli yemeklerde garnitür olarak çok fazla kullanılmakla birlikte ağız tadımıza çok uygun olduğunu düşünmüyorum. (14,9 €)
-Ballı Cevizli Struklji (Orehovi Struklji Z Medom)
Peynirli yemek ya da yemek garnitürü olarak kullanılırken bu çeşit struklji daha çok tatlı olarak yeniyor. Cevizli, elmalı veya haşhaşlı olanlarını da görebilirsiniz. Üzerine pudra da koyuyorlar. (7,9 €)
-Elmalı Turta (Jabolcni Zavitek)
Aslen bir Avusturya tatlısı olan Apfel Strudel burada da farklı bir ad kullanılarak yerli tatlı olarak servis ediliyor. Tatlının yanında krema ve orman meyveleri de veriliyor.
Eskiden annelerimizin yaptığı elmalı çöreklere benzeyen bu tatlıyı denerseniz seveceğinizden eminim. (6 €)
-Potica
Slovenya’nın Dünya’da en bilinen lezzetlerinden biri. İçerisinde çeşitli dolgu malzemeler bulunan küp gibi şekillendirilmiş kek tatlı diyebilirim.
Özellikle Ljublyana da çok tutulan bir tatlı. Bu nedenle gördüğünüz gibi sadece bu tatlının satıldığı dükkanlar var.
Bence hem ülkenin hem de şehrin ana tatlısı. En güzeli cevizli ve çikolatalı olan. Bunun dışında çok farklı dolgu malzemeleri de kullanılmakta.
Özellikle kahvenin yanında harika gidiyor. Küçük gibi görünse de bir tanesi bir kişi için yeterli oluyor. Gereksiz pahalı bulsam da denemenizi tavsiye ederim. (Gördüğünüz 3’lü kutu 15 €)
İçkiler
-Biralar
Bira olarak ülkede içilen 2 yerel bira var. İlki bir Ljublyana birası olan Union ve diğeri ülkenin en büyük bira fabrikasının bulunduğu Laško’da üretilen Lasko.
İkisi de tat olarak oldukça güzel biralar. tercih ediyorsanız severek içeceğinizden eminim. Restoranlarda 30 cc şişeler ortalama 4,2 € fiyatla satılıyor.
-Şaraplar
Şarap üretimi ise bu küçük ülke için oldukça ileri durumda. Ülkenin hem batısında hem de doğusunda kaliteli şaraplar üretiliyor. Özellikle Maribor ve çevresindeki bağlarda üretilen şaraplar oldukça kaliteli ve Doğu Avrupa’da da oldukça revaçta. Porto Douro Nehri ilişkisini burada Maribor Drava Nehri arasında görmek mümkün.
Doğal olarak restoranlarda inanılmaz bir şarap çeşitliliği var ve ortalama 30 € fiyatlarda sizleri de çok iyi kalitede çok fazla seçenek bekliyor.
Restoran Önerisi
Ljubljana Belediye Binası ve çevresi şehirdeki tarihi ve kaliteli restoranların odak noktasını oluşturuyor.
Gostilna Sokol, 1870 yılından beri Ljubljana Belediye Binası (Mestna Hiša)’na çok yakın mevkide ve aynı binada Sokol Hanı’nda hizmet veriyor. Mekanın ismi aslen Grosuplje bölgesinden olan kurucusu Jakob Mehle tarafından hana verilmiş.
Mekan o dönemde de ünlü olmuş. Sloven yazar, gazeteci Jakob Alešovec, 1879 tarihli Ljubljana Resimleri adlı eserinde Sokol’un iyi bir hancı tarafından işletildiğini, hanın birçok insanın geçtiği bir noktada bulunduğunu, masaların hazır olduğunu, katkısız yerel şarap servis edildiğini, yemeklerin lezzetli ve porsiyonların büyük olduğunu belirtmiş.
Mehle’nin ölümünden sonra mülk önce 3. eşine, annesinin ölümünden sonra ise tek varis olarak kızına miras kalmış.
Mevcut sahipleri 1998 yılında işletmeyi devralmış. Kendilerine Slovenya’nın yerel mutfağını yaşatma görevini vermiş ve bunda da başarılı olmuşlar.
Zamanla Sokol bir turistik mekan haline gelse de işletme aynı zamanda hala yerel misafirler tarafından da çokça tercih edilen bir yer.
İçerisi 19. yüzyıl rustik tavernası tarzında dekore edilmiş. Personel geleneksel halk kıyafetleri giyiyor ve arka planda Sloven müzikleri çalınıyor.
Şehirde kaldığımız sürede çok beğendiğimiz için 2 akşam yemeğini burada aldık. Tabii ki esas amacımız özellikle yerel yemek ve içecekleri yerinde kaliteli bir yerde tatmaktı. Bence sayelerinde burada 2 güzel akşam geçirdik ve bir çok yerel lezzeti burada deneme imkanı bulduk.
3 kişi ortala 80-100 € seviyesinde harika bir akşam geçirebileceğinizi söyleyebilirim.
Rahatlıkla kaliteli yemek, kaliteli ortam ve kaliteli zaman diye özetleyebileceğim bu mekanı tüm gezgin arkadaşlarıma tavsiye ediyorum.
Mekan her gün 7:00-23:00 saatleri arasında açık.
Adres Sokol Inn Ljubljana Torso doo Ciril-Metodov trg 18, 1000 Ljubljana, Slovenya Tel: +386 (0)1 439 68 55
Değerlendirme
Yazımda Ljubljana kapsamında eğer gelirseniz karşılaşacağınız lezzetleri özetlemeye çalıştım. Gördüğüm kadarıyla Ljubljana bir keyif şehri ve zenginlik ile birlikte gelen uzun uzun muhabbetli bir yemek anlayışları var.
Size burada düşen onlara katılıp burada bu keyfe ortak olmak. Yazının okuyan tüm gezginler için Ljubljana Mutfağı özelinde sizlere çok yardımcı olacağını değerlendiriyorum.
Slovenya ile ilgili diğer yazılara Slovenya Gezi Rehberi‘nden ulaşabilirsiniz. Bölgesel planlama yapıyorsanız Orta Avrupa Gezi Rehberi‘ne bakmayı unutmayın. Sağlıcakla Kalın.
Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir? Ljubljana’da Ne Yenir?
