1000 yılı aşkın bir süre etrafında ve bünyesinde yerleşimlere de ev sahipliği yapan Ljubljana Kalesi, hem şehrin hem de ülkenin gelişimine tanıklık etmiş ve hatta bu gelişimin merkezinde de yer almış bir kale.
Yüzyıllardır şehre hakim olan Habsburg Kalesi’nin bizim açımızdan önemi ise Orta Çağ’da Türklere karşı yapılmış bir kale olması ve Türklerin bu kaleyi hiç bir zaman fethedememiş olması.
Kalenin olduğu tepenin korunaklı yapısıyla MÖ 13. yüzyılın sonlarından itibaren Slavların bölgedeki ilk yerleşim yeri olması ve bu nedenle Slovenlerin kale tepesine yerleşmiş insanları ilk ataları olarak görmeleri de cabası…
Şehrin üzerinde yaklaşık 70 m yükseklikteki olağanüstü konumu, korunmuşluğu ve nefes kesen manzarası gerçekten buraya gelen herkesi yüzyıllardır büyülüyor.
Yani Ljubljana’ya gelip Ljubljana Kalesi (Ljubljanski grad) Gezisi yapmadan asla…..Çünkü buradan göreceğiniz manzara kesinlikle şehrin en güzel manzarası olacak. Orta Çağ’da bu kalenin ihtişamını ve önemini de yerinde göreceksiniz.
Yazımızın bundan sonraki kısmında söz konusu kale ile ilgili gezgin arkadaşlarımın işine yarayacak daha detaylı bilgilere yer vereceğim.
Ljubljana Kalesi Gezisi
Ljubljana Kalesi Ulaşım
Ljubljana ve çevresinde rahat gezebilmek için öncelikle Ljubljana Ulaşım Sistemi konusunda yeterli bilgi sahibi olmak şart.
Ljubljana Ulaşım Sistemi yazımız ile şehir ve metropolitan alanında kullanabileceğiniz tüm ulaşım modlarını ve istenen ücretler dahil kullanım bilgilerini detaylı olarak anlatmaya çalıştım. Yazımı dikkatlice okuduğunuz takdirde şehir ve metropolitan alanında çok daha rahat bir şekilde gezebileceğinizi değerlendiriyorum.
–Jože Pučnik Havaalanı (LJU) Ljubljana Ulaşım
Slovenya’nın en büyük havaalanı olan Ljubljana Jože Pučnik Havaalanı, Ljubljana‘nın yaklaşık 24 km kuzeybatısında bulunuyor.
Araba kiralayıp da merkeze 30 dakikada gelebilirsiniz ama otoparkların yazın dolu olduğunu ve merkez bölgede günlük ortalama 20-25 € bedel ödeyeceğinizi de unutmayın. Bu durumla karşılaşmamak için otelinizin ücretsiz otopark imkanı olup olmadığına bakın.
Eğer araba kiralamadıysanız havaalanından Ljubljana‘ya ulaşabilmek için elinizde 3 seçenek bulunuyor.
1. Seçenek buraya çoğunluğun da yaptığı gibi havaalanından Ljubljanski potniški promet (LPP)’ye bağlı Arriva Şirketi tarafından işletilen otobüsler ile gelmek.
Terminalin hemen ön tarafındaki duraklardan kalkan otobüsler Ljubljana, Kranj ve Bled şehir merkezlerine doğrudan sefer yapıyor.
Ortalama 2 saatte bir kalkan otobüsler, havaalanı ve Ljubljana arasındaki başlıca duraklarda durup Ljubljana Otobüs Terminali (Avtobusna postaja Ljubljana)”ne gidiyor.
Otobüslerin karşılıklı çalışma saatlerinin fotoğrafını çektim. Gördüğünüz gibi havaalanından Ljubljana‘ya ya da Ljubljana‘dan havaalanına yolculuk için kişi başı 4,1 € ödeniyor.
Yolculuk, uğranılan yerlere göre ortalama 40-45 dakika sürüyor. İsterseniz ödemeyi nakit olarak otobüs şöförüne de yapabiliyorsunuz.
Yeri gelmişken dönüşte havaalanı otobüslerini nasıl kullanacağınızı da anlatayım. Ljubljana Otobüs Terminali, şehrin banliyö, ulusal ve uluslararası otobüs bağlantılarını sağlıyor.
Şehirler arası ya da uluslararası seyahat için biletlerinizi bu küçücük açık hava terminalinden alıyorsunuz. Açıkçası bir başkentin böyle küçücük bir garı olması hakikaten yakışmadığı gibi oldukça da düşündürücü.
Ljubljana Jože Pučnik Havaalanı, Bled ya da Bohinj‘e gidecek otobüsler de bu terminalden yolun karşısındaki 28 Numaralı Duraktan kalkıyor.
Biz biletleri otelimiz de yakın olduğu için sabah çok talep olabileceğini de düşünerek yolculuk öncesi akşam terminalden aldık. Biletleri internetten ya da şoförden almak da mümkün. Bu otobüslerin zaman çizelgesi için tıklayınız.
Hemen belirteyim, burası aynı zamanda terminalin hemen karşısında bulunan Ljubljana Tren İstasyonu (Železniška postaja Ljubljana)’nun da önü.
Yeri gelmişken açsanız zaman da kaybetmemek adına durağın tam karşısında yolun diğer tarafında bir börekçi var. Gayet iyi Türkçe de anlıyor. Otobüs kalkmadan bir şeyler alıp yolculuk sırasında yiyebilirsiniz.
Otobüsleri, Ljubljana Ulaşım Sistemi yazımız da anlattığım toplu taşıma bilet ve kartları ile kullanabilirsiniz. Bilet ya da kartınız hep yanınızda olmalı. Biletsiz yakalanırsanız, 40 €’ya kadar para cezası alabilirsiniz.
Bir diğer önemli bilgi de bu otobüslerde şifresiz wi-fi hizmeti sunuluyor. Bilginize…
Olumsuz bir durumu mutlaka karşılaşacağınızı düşündüğüm için yazıyorum. Slovenya’da gördüğüm tek olumsuzluk, sıraya girme bilinci. Maalesef burada pek çok yerde şahit olduğumuz bir durum. Kesinlikle sıraya girmiyorlar. Devamlı bir itiş kakış hali….Son derece rahatsız edici…
2. Seçenek uygun fiyatlı shuttle servisler. Eğer otobüs beklemek istemiyorsanız Ljubljana‘ya shuttle servisler de kalkıyor. Biletlerinizi https://www.goopti.com/en/ adresinden önceden veya vardığınızda Terminal B’de bulunan servis satış noktasına bizzat giderek alabilirsiniz.
Servis ücreti Ljubljana merkezi için kişi başı 12 €. Yolculuk, uğranılan yerlere göre ortalama 30-40 dakika sürüyor. Maalesef biz uçaktan inip satış noktasına vardığımızda servislerin dolduğunu söylediler.
Bu servisleri kullanabilmek için hem servisin havaalanına dönüşünü hem de gelecek uçakları beklemeniz gerekiyor. Bu nedenle bu servisler için önceden rezervasyon yapmak daha doğru. Yoksa bizim gibi taksi kullanmak zorunda kalırsınız.
3.Seçenek Ljubljana‘ya taksi ile gitmek. Üzerinde sarı tabela bulunan taksiler terminal binasının geliş çıkışının hemen dışında bulunuyor.
Mesafe ortalama 30 km. Taksi ile merkeze otelinizin kapısına kadar mesai çıkış saatleri hariç 30 dakikada gidebilirsiniz.
Taksiler, ister geleneksel lisanslı taksileri ister Uber vb. araç çağırma uygulamalarını kullanın, Ljubljana’da dolaşmak için rahat bir yol sunuyor.
Ljubljana ve çevresinde taksi çağırmak için kullanabileceğiniz birçok taksi uygulaması mevcut. En popülerleri Uber. İçinizin rahat etmesi için ücret tahmini ve GPS takibiyle hızlı teslimat hizmeti sunuyorlar.
Ljubljana ve çevresinde taksi ücretleri taksimetreli olup durakta bekleyen taksi başlangıç ücreti 0,80 €-1,50 €, km ücreti 0,70-1,70 €.
Havaalanından taksiye binmenin 2 yolu var;
İlki uygulamalar ile taksi çağırmak. Böylece yolculuğunuzu uygulama üzerinden gördüğünüz ücret ile ayırtıp sürücünüzü de gerçek zamanlı olarak takip edebilirsiniz. (Ort.23 €)
İkincisi taksi duraklarından taksiye binmek. Havaalanında bekleyen taksiler shuttle servisler gittikten sonra hemen kalkan otobüsler de yoksa fırsattan istifade 60-70 € fiyat isteyebiliyorlar. En fazla 50 € teklif edin ve dik durun. Aslında ederi en fazla 40 €.
Biz şehir merkezli bir çok hareketimizde bize yakın hissettiğimiz Tarık isimli Boşnak arkadaşın taksisini kullandık. Daha hesaplı ödemeler yaptık. Telefon numarasını buraya bırakıyorum. +386 70 355 215
–Ljubljana Merkez Ljubljana Kalesi Ulaşım
Öncelikle şunu netleştirmek lazım. Bahse konu kale, yaklaşık şehirden 70 m yükseklikteki sarp bir tepenin üzerine bulunuyor.
Arabayla gelirseniz kalenin otoparkının saat ücreti 2 €. Yazın gelirseniz çok büyük bir otopark olmadığından yer bulamama ihtimaliniz var.
Ljubljana Otobüs Garı (Avtobusna Postaja Ljubljana) ile Ljubljana Kalesi arasındaki taksi ücreti ise 4-7 € tutar. Bunun dışında şehir merkezinden kaleye ulaşmak için elinizde 4 seçenek var.
1. Seçenek ve en kolay olanı kaleye 60 saniyede füniküler ile çıkmak. Biz kaleye çıkan sokakları görmek istediğimiz için bu seçeneği kullanmadık.
Füniküler yaz döneminde 09.00–22.00, kış döneminde 9.00–19.00 saatleri arasında çalışıyor.
Krekov Meydanı ya da Ejderha Köprüsü alt füniküler istasyonuna en yakın noktalar. Alt füniküler istasyonuna ulaşmak için 2, 13, 20 Numaralı Otobüslere binebilirsiniz.
Ljubljana Card aldıysanız füniküleri ücretsiz kullanabilirsiniz.
Bilet ücretleri yetişkinler için tek yön 3,30 €, çocuklar (7-18 yaş) ve 15 veya daha fazla kişiden oluşan gruplar için 2,30 € ve aile (En fazla 2 yetişkin ve en az 1 çocuk (7-18 yaş)) için 7,90 €.
Ücretleri gidiş dönüş değil tek yön yazdım çünkü tepeden inerken bu harika ortamı hissederek inmeniz ve bu güzelliği, sokakları vb. görmeniz özellikle de fotoseverler için çok önemli.
Füniküler yaz döneminde 09.00–22.00, kış döneminde 9.00–19.00 saatleri arasında çalışıyor.
2. Seçenek LPP tarafından işletilen Urban Turist Treni. Tren, Ljubljana’nın merkezindeki Mestna hiša yani belediye binasının önünden kalkıp Ljubljana Kalesi’ne kadar şehrin önemli simge yapılarını birbirine bağlayan çekici bir dairesel turistik rotada hareket ediyor.
Ljubljana Card aldıysanız treni ücretsiz kullanabilirsiniz. Bilet ücretleri yetişkinler için 12 €, 18-12 yaş gençler 10 €, 11-3 yaş çocuklar 6 € ve 3 yaş altı çocuklar ücretsiz.
Rota, zaman çizelgesi ve ödeme yöntemleri için Ljubljana Ulaşım Sistemi başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
3. Seçenek bisiklet kiralamak.
Bisiklet kiralama ile ilgili tüm detayları Ljubljana Ulaşım Sistemi başlıklı yazımızda bulabilirsiniz. Ljubljana Card aldıysanız şehir bisikleti kiralama sistemi BicikeLJ ile bisikleti 4 saat ücretsiz kullanabilirsiniz.
Bisikletle yola çıktıktan sonra Streliška Ulica Caddesi’nden ilerleyin ve Cesta Slovenskih Kmečkih Uporov Caddesi’ne doğru yokuş yukarı dönün. Oradan, yaklaşık 70 m yükselerek, asfalt yolda 1 km boyunca kale girişine kadar bisiklet süreceksiniz.
Kale avlusunda bisiklet sürmek yasak. Bisikletinizi kale girişinin önündeki standa bağlayabilirsiniz.
4. Seçenek haritada gösterilen yürüyüş yollarını kullanmak. Böylece birçok tarihi ve mimari yapıyı gizleyen ve nefes kesen manzaralar sunan patikaların tadını da çıkarabilirsiniz. Ancak solunum yetmezliğiniz varsa ve her zaman yürüyüş yapmayan biriyseniz yukarıdaki daha kolay yolları denemelisiniz. Bunun dışında çıkış yolları aşağıdaki gibi.
Vodnik Meydanı’ndaki Ljubljana Merkez Pazarı’na yürüyün ve oradan sizi Kale Tepesi’ne çıkaracak olan Študentovska Pot (1) Yolu’nu takip edin. Kaleye 10 dakikalık keyifli bir yürüyüşle ulaşabilir ve eski şehrin güzel sokaklarının, evlerinin ve pazarlarının kuş bakışı manzarasının tadını çıkarabilirsiniz.
Krekov Meydanı ya da Ejderha Köprüsü Študentovska Pot Yolu’na en yakın noktalar. Buraya ulaşmak için 2, 13, 20 Numaralı Otobüsleri kullanabilirsiniz.
Gornji Meydan’ındaki otobüs durağından Stari Meydanı yönüne doğru ilerleyin ve Levstik Meydanı’nı geçin. 150 m sonra, evlerin arasından kıvrılarak kaleye doğru yükselen dar bir sokak olan Ulica Reber’e (2) girin.
Bir 150 m daha ilerledikten sonra, sizi birkaç dakika içinde Ljubljana Kalesi surlarına götürecek olan Mačja Steza Yolu’na sola dönün.
Gornji Meydan’ındaki otobüs durağı Ulica Reber Yolu’na en yakın nokta. Buraya ulaşmak için 2, 3, 3B, 3G, 11, 27 Numaralı Otobüsleri kullanabilirsiniz.
Kaleye çıkış için biz de bu yolu kullandık. Ancak yol oldukça dik olduğu için eşim ve oğlum yarı yoldan geri döndü ben de çok ısrar etmedim. Kendim devam ettim. Çünkü etraf çok güzel olsa da gerçekten yokuş yukarı zorlu bir yürüyüş sizi bekliyor bilginize….
Gornji Meydanı’ndaki otobüs durağından Levstikov Meydanı’nına geçerek Rožna Ulica Sokağı’na çıkın ve oradan Aziz Florian Kilisesi’ni geçerek Ulica Na Grad (3) Sokağı’na doğru düz ilerleyin. 100 m sonra sağa Osojna Pot Sokağı’na veya Osojna Steza Yolu’na dönün ve ağaçların gölgesinde yaklaşık 10 dakika orta tempoda yürüyerek kale girişine ulaşacaksınız.
Gornji Meydan’ındaki otobüs durağı Ulica Na Grad Sokağı’na en yakın nokta. Buraya ulaşmak için 2, 3, 3B, 3G, 11, 27 Numaralı Otobüsleri kullanabilirsiniz
Ljubljana Kukla Tiyatrosu’nu geçin, Lutkarska Pot (Kukla Yolu) merdivenlerinden yukarı çıkın ve Stolba’daki evin yanından geçin. Oradan kale avlusuna orman yolundan yürüyerek sadece 10 dakika içinde ulaşabilirsiniz.
Krekov Meydanı ya da Ejderha Köprüsü Lutkarska Pot Yolu’na en yakın noktalar. Buraya ulaşmak için 2, 13, 20 Numaralı Otobüsleri kullanabilirsiniz.
Ljubljana Kalesi Ziyaret Saatleri ve Giriş Ücreti
Kale her gün 09:00-18:00 saatleri arasında ziyarete açık. (Yazın 09:00-18:00)
Ljubljana Kalesi’nin ana girişinin önündeki giriş pavyonunda ve alt füniküler istasyonunda (Krekov Meydanı), ziyaretçilerin füniküler biletleri, her türlü kale bileti ve Ljubljana Kalesi’ndeki etkinlikler için bilet alabilecekleri satış noktaları var.
Füniküler biletleri, giriş pavyonunun önündeki ve üst füniküler istasyonundaki bilet makinelerinden de satın alınabiliyor.
Kaleye girişte yetişkinler için kişi başı 15 €, 7-18 yaş çocuklar için 10,5 € ücret alınıyor. 10 kişi ve üstü gruplarda giriş ücreti 14 €. 3 çocuğa kadar (7-18) aileler için 36 €. 7 yaş altı çocuktan ücret alınmıyor. Ljubljana Card aldıysanız kaleye giriş ücretsiz.
Ljubljana Kalesi Tarihi
Kale Tepesi, kalenin üzerine inşa edilmesinden çok daha önce güvenli bir sığınak olarak kullanılıyormuş. Olağanüstü coğrafi konumuyla Ljubljana Vadisi, yeni yerleşimciler için her zaman ilgi çekici bir yer olmuş.
İlk yerleşimciler bu bölgeye MÖ 2000 sonlarında (erken Bronz ve Demir Çağı) gelmiş. Bahse konu yerleşimciler MÖ 13. yüzyılın sonlarından itibaren kale tepesine yerleşmiş. Slovenler bu yerleşimcilerin ilk ataları olduğunu değerlendiriyor.
İlk yerleşimciler ile ilgili en önemli bulgular, ölülerini çömlek gömme kültürüymüş. O dönemde, kale tepesi hem güvenli ve hem de çevresindeki koşulların tarım ve otlatma için elverişli olduğu yapılan analizler ile kanıtlanmış.
Ormanlardan inşaat için odun temin ederken yaşamak için de geyik avlıyorlarmış. Ljubljanica Nehri’nde de avlanmak üzere birçok kuş ve birçok balık türü varmış. Yine tepeden nehir taşımacılığını etkin bir şekilde kontrol edebiliyorlarmış.
Tarih öncesi yerleşim, MÖ 9. ve 8. yüzyıllarda zirveye ulaşmış ancak Keltlerin ve daha sonra da Romalıların gelişiyle birlikte, bu yerleşimin artık ekonomik veya kültürel bir gücü kalmamış.
Roma dönemi MÖ 100 ile 50 yılları arasında Ljubljanica’nın sol kıyısında 1. ve 14. lejyonlar askeri karakol kurmuş ve buraya da Emona ismini vermişler.
Emona’nın şehir surları MS 14 ve 15 yıllarında inşa edilmiş. Şehrin çoğu tüccar, zanaatkar, memur ve emekli asker olmak üzere yaklaşık 6000 sakini varmış. Tepe zirvesinde de, Kelt döneminde güçlendirilmiş bir Roma kalesi bulunuyormuş.
Bugün Roma dönemine ait arkeolojik kalıntılar MS 1. ila 4. yüzyıllara tarihleniyor. Çünkü 5. yüzyılda Hunlar Emona’yı işgal edip yıkmışlar.
Erken Orta Çağ döneminde 1106 yılında Ljubljana (Almanca adıyla Laibach) ve çevresi, Ljubljana Kalesi’nim mülkiyeti ile birlikte Sponheim Ailesi’ne miras kalmış.
Bu dönemde tepede ahşap bir kale inşa edilmiş. Söz konusu kalenin ilk Ljubljana Kalesi olduğu düşünülüyor.
Ljubljana, Carinthia Dükalığı eyalet yöneticilerinin merkezi iken şehir olma hakkı elde edince ahşap kalenin yerine Sponheim Kalesi olarak da bilinen yeni bir kale inşa edilmiş.
Fotoğrafta gördüğünüz kale temelleri de bu döneme ait. Yapılan kazılarda bu döneme tarihlenen 1164 ve 1183 yıllarına ait 2 kurşun sikke bulunmuş.
Tarihte burada bir kale olduğuna dair ilk kayıt ise 1220 yılına ait. Bu döneme ait kanıtlara göre burası sadece bir kale olarak değil, aynı zamanda soylular için bir konak olarak da kullanılıyormuş.
1256 yılında, Ljubljana Kalesi, bir belgede Carniola Hükümdarlarının en önemli kalesi olarak anılmış.
1270 yılında kale Bohemya Kralı II. Otokar Premysl tarafından fethedilmiş.
1335 yılında Carniola, Habsburglara miras yoluyla geçince kale de Habsburg mülkü olmuş. Bu dönemde kale Carniola Lordlarının merkezi olmuş.
1415 yılında ilk defa Türkler şehre saldırmış. Yeni ortaya çıkan tehdide istinaden daha sonra Kutsal Roma İmparatoru olacak olan Habsburg Dükü III. Frederick’in emriyle, mevcut kale yıkılıp yüksek duvarları ve kuleleri olan yeni, daha büyük, dairesel bir kale yeniden inşa edilmiş.
Kale yeni ateşli silahlara uyarlanmış. Alanı genişletilmiş. Beşgen kuleye çıkan 2 asma köprü kaleyi dış dünyayla birleştiriyormuş. Sonuç olarak kale bugünkü şeklini almış.
Surlar ise 1416-448 ve 1463-1478 dönemlerinde yapılmış.
Kalenin en eski korunmuş kısımlarından biri, Gotik pencereler ve soylular için bir balkon içeren Aziz George Gotik Şapeli 1489 yılında kutsanmış. Daha sonra Barok tarzda restore edilmiş.
1515 yılında köylülerin ayaklanmasında köylüler kaleye saldırmış, ancak soylular onları püskürtmeyi başarmış.
Çevre surları, Aziz George Şapeli ve köşe kuleleri dışında, diğer tüm yapılar 16. ve 17. yüzyıllarda inşa edilmiş.
Surlar boyunca imparator için konut bölümleri inşa edilmiş. İç avlu, soyluların askeri toplantıları için kullanılmış. Estates Hall ve Palatium, soyluların ikametgahı olarak kullanılmış.
17. yüzyılın ortalarında kale, konut işlevini kaybetmiş. Askeri cephanelik olarak kullanılmış. Bu nedenle de şehre koruma sağlamak yerine depolanan patlayıcı maddeler nedeniyle büyük bir tehdit oluşturmuş.
1747 yılında Aziz George Gotik Şapeli’ne eyalet valilerinin armalarının resimleri eklenmiş.
1797 baharında Fransızları ilk kez Ljubljana’yı ve kaleyi işgal etmiş. Napolyon’un İlirya Eyaletleri (1809-1813) döneminde kale kışla ve askeri hastane olarak kullanılmış.
1815 yılında Avusturyalıların dönüşünden sonra, kale binası, ağır hapis cezasına çarptırılan kişiler için bir cezaevine dönüştürülmüş. Bu durum 1895 yılına kadar devam etmiş.
İtalyan devrimci Silvio Pellico, Macar Başbakanı Lajos Batthyany ve Sloven yazar Ivan Cankar da dahil olmak üzere birçok ünlü kişi kalede hapsedilmiş. Cezaevi döneminde kale büyük ölçüde yeniden inşa edilmiş. Kestane ağaçlarıyla dolu merkezi avlu, mahkumlar tarafından günlük dinlenme için kullanılmış.
Kalenin Gözlem Kulesi 1848 yılında inşa edilmiş. Burada yangın durumunda şehri uyarmak veya önemli ziyaretçileri veya olayları duyurmak için top atmakla görevli muhafızlar varmış.
1. Dünya Savaşı sırasında, cezaevi önce siyasi mahkumlar için sonra İtalyan savaş esirleri için kullanılmış.
2. Dünya Savaşı sırasında kale önce İtalyanlar, İtalya’nın teslim olmasının ardından Almanlar tarafından savaş esirleri için kullanılmış. Eski savunma kulesinin yerine, saatli yeni bir Gözlem Kulesi inşa edilmiş.
1905 yılında, belediye başkanı Ivan Hribar döneminde belediye kaleyi satın almış. Hribar, kalede bir şehir müzesi kurmayı planlıyormuş ancak konut krizi baş gösterince yoksul aileleri kaleye yerleştirmiş.
Kalenin son sakinlerinin şehre taşınmasıyla birlikte 1964 yılında tam yenileme çalışmaları başlatılmış ve 2006 yılında Ljubljana Kalesi Füniküleri’nin hizmete alınması ile günümüze gelinmiş.
Ljubljana Kalesi Bugün
Bugün Ljubljana Kalesi öncelikle tarihi bir alan, bir kültür merkezi ve bir turistik cazibe merkezi olarak görülüyor. Kale, düğünler ve kültürel etkinlikler için de kullanılmaya başlanmış.
Tabii ki harika ışıklandırması ile birlikte geceleri şehri güzelleştiren ikonik görüntüyü de burada göstermeden geçemeyiz.
Şehrin önemli bir simgesi olan kale, şehrin armasında, tepesinde bir ejderha ile birlikte tasvir ediliyor. Bu konuda çeşitli efsaneler anlatılsa da kaleyle birlikte anılan ejderhanın 15. yüzyılda Ljubljana Kalesi’ndeki Aziz George Gotik Şapeli’nde yer alan ejderha figüründen geldiği, söz konusu figürün de Hristiyanlığın paganizme karşı kazandığı zaferi simgelediği düşünülüyor.
Kalenin bölümleri ise aşağıda olduğu gibi.
-Gözlem Kulesi
Gözlem Kulesi’nin hemen önünde, ilk olarak 1544 yılında Borazan Kulesi inşa edilmiş. Her sabah saat 11’de, şehir borazancıları kulenin etrafına inşa edilmiş ahşap bir galeriden 3 trombon ve 1 kornet çalarlarmış.
Bu uygulamanın ne zaman sona erdiği bilinmiyor, ancak görünüşe göre 16.ve 17. yüzyıllarda devam ediyormuş.
Şehir borazancıları aynı zamanda şehirdeki yangın güvenliğinden sorumlu bekçilermiş. Bir yangın durumunda, gündüzleri kırmızı bir bayrak, geceleri ise bir lamba asarlarmış.
Borazan Kulesi, Fransız döneminde ciddi şekilde hasar görmüş. Daha sonra, 1848 yılında bugünkü Gözlem Kulesi onun yanına inşa edilmiş.
1813 yılında Fransızların gelişiyle birlikte, asıl savunma kulesi olan Pipers Kulesi yıkılmış. 2 yıl sonra, eski kulenin yerine yangın ihbarı için yeni bir ahşap kule inşa edilmiş.
1845 ile 1848 yılları arasında eski ahşap kule, taştan yapılmış yeni bir kuleyle değiştirilmiş. Tamamlanan kule, şehirde yangın olduğunu bildirmek için top atan itfaiyecinin ikametgahı olmuş.
Günümüzdeki Gözlem Kulesi, 1982 yılında 1,2 metre yükseltilerek, üst platformdaki gözlem noktasının deniz seviyesinden tam 400 m yüksekliğe ulaşması sağlanmış.
Bugün kule artık yangın uyarı işlevi görmüyor, bunun yerine çok sayıda ziyaretçiyi çeken Ljubljana panoraması sunuyor.
-Okçular Kulesi
Bu kulenin temelleri 15. yüzyıla dayanmakta. Okçular Kulesi’nin kapsamlı bina yenilemesi 2012 yılında tamamlanmış.
Bu alan, 2013 yılından beri Aziz Urban Şarap Manastırı’nın Ljubljana’daki merkezi olup, manastırın tüm şaraplarının rekoltelerini barındırmakta. Üst katta ise Strelec Restoranı bulunmakta.
-Beşgen Kule
16. yüzyıldan itibaren bu kule, kale avlusuna ana giriş kapısı olmasının yanı sıra güneyden gelebilecek saldırılara karşı da savunma görevini sağlıyormuş.
Kale sakinleri, savunma amaçlı bir hendeğin üzerinden geçen 2 asma köprüyle dış dünyaya bağlanıyormuş. Dışarıda, Lipnik olarak bilinen yapay bir tepe, giriş açıklıklarının seviyesine kadar yükseliyormuş.
Duvardaki 2 açıklık günümüze kadar korunmuş; daha büyük olanı atlar ve arabalar için, daha küçük olanı ise insanlar için kullanılıyormuş.
Kalenin modern silahlara uygun hale getirilmesi nedeniyle çeşitli mazgallar görülebilmekte. Üst kat, kale binalarını yöneten kale muhafızının ikametgahıymış.
Günümüzde yenilenen kulede üst kat bulunmamakta ve açık bir çatı katı mevcut. Bu alan günümüzde sergilere, küçük konserlere ve tiyatro gösterilerine ayrılmış.
-Frederick Kulesi
15. yüzyılda kulede, 2 küçük oturma odası bulunuyormuş. Arşiv kayıtlarından, her ikisi de ısıtmalı olan bu odaların şato hanımı tarafından kullanıldığı biliniyor.
Yenilenen odalar Orta Çağ ruhunu yansıtıyor. Katlar arasındaki pencere çerçeveleriyle birlikte bağlantı merdiveni, bütünüyle korunmuş.
-Malikaneler Salonu
Günümüzdeki Malikaneler Salonu, Ljubljana Kalesi’ndeki eski il valisinin yaşam alanlarının bulunduğu yerde yer almakta.
Salonun mimari kalıntıları, kalenin odalarının kademeli olarak inşa edildiğine tanıklık ederken, salonun kökeni Lamberg Ailesinden bir taşra valisine atfediliyor.
Kaynaklar, küçük bir hizmetçi odası, çalışma odası bulunan büyük bir yeni oda, hizmetli odaları ve bir muhafız odasından
bahsediyor.
Tüm odalar ısıtmalıymış ve hizmetçi odasının yanında banyo varmış.
Eski odaların tamamı tek bir alanda birleştirilmiş ve hapishane döneminde eklenen bir bölümle birlikte Malikaneler Salonu’nu
oluşturmuş.
2008 yılında İngiliz Kraliçesi II. Elizabeth ve Edinburgh Dükü, Estates Hall’da bir ziyafet düzenlemişler.
-Palatium
Palatium, eskiden eyalet valisinin resmi resepsiyonlar düzenlediği ve diğer görevlerini yerine getirdiği salon.
Palatium kelimesinin kökeni (Latince’de konak anlamına gelir), bunların eyalet valisinin temsilî mekanları olduğunu ve kişisel konutu olmadığını doğrulamakta.
Turjaklı Vali Herbert döneminde (1528-1575), mekan, yuvarlak 1 masa ve 12 sandalyenin bulunduğu bir yemek odası olarak tanımlanmış.
Palatium 2003 yılında restore edilmiş. 4 Rönesans cumbalı penceresiyle birlikte dikdörtgen Orta Çağ formu korunmuş.
-Hribar Salonu ve Silah Deposu
Günümüzde Kale Restoranı’nın bulunduğu, silah deposu üzerindeki Hribar Salonu, Ljubljana Belediye Başkanı Ivan Hribar’ın adını taşımakta. Hribar Salonu, kalenin en büyük salonu.
Şehrin su şebekesini inşa etmesi nedeniyle Ljubljana Şehri Fahri Vatandaşı unvanını almış.
1896 yılındaki yıkıcı depremin ardından Ljubljana vatandaşları onu şehrin belediye başkanı seçmiş ve bu görevi 14 yıl boyunca sürdürmüş.
Belediye başkanlığı döneminde şehir birçok yenilik ve kazanım elde etmiş: 1905 yılında Ljubljana Belediyesi Ljubljana Kalesi’ni satın almış, ilk elektrik santralini inşa etmiş ve ilk elektrikli toplu taşıma aracı olan tramvay hattına kavuşmuş.
Zemin kattaki silah deposu, Beşgen Kule ile Barut Odası arasında yer almakta. Rivayete göre 1524 yılında İmparator Ferdinand’ın isteği üzerine inşa edilmiş.
Ayrıca ahır, tahıl ambarı ve Ljubljana Kalesi’nde toplanan ordu için kışla olarak da hizmet vermiş.
-Aziz George Şatosu Şapeli
Şapel, kalenin en eski yapılarından biri. Habsburg Dükü III. Frederick emriyle inşa edilmiş ancak 1489’da kutsanıp Aziz George, Aziz Pancras ve İmparatoriçe Helena’ya adanmış.
Şapelin orijinal girişi kuzey tarafındaymış ve buraya günümüzde hala kullanılan 13 basamaklı bir merdiven çıkıyormuş. Daha sonra giriş güney tarafına taşınmış.
Orijinal Gotik şapelin ahşap bir tavanı, 4 Gotik sivri penceresi ve soyluların ayinlere katıldığı bir balkonu
varmış.
Barok tarzda yeniden inşa edilmiş ve 1747’de eyalet valilerinin armalarıyla süslenmiş.
Kilise binalarının seküler içerikle süslenmesi nadirdir ve bu nedenle şapel, Avrupa’daki kutsal yapılar arasında gerçek bir
mücevher olarak kabul edilir.
1992 yılında yapılan yenileme çalışmaları sırasında şapelin orijinal Gotik resimleri, sunakların etrafındaki bordürlerde, girişlerde ve pencere açıklıklarında da keşfedilmiş.
-Cezaevi
Orijinal mimari ve mobilyalar sergileniyor ve ziyaretçiler, olayların tarihsel bir özetini ve mahkumlardan birinin hologramını görerek koşullar hakkında daha fazla bilgi ediniyorlar.
Aralarında en büyük Sloven yazar Ivan Cankar ve ünlü ressam ve karikatürist Hinko Smrekar’ın da bulunduğu birçok tanınmış Sloven bu cezaevinde hapis yatmış.
Palatium’un altında, 2011 yılında restore edilerek günümüze kadar korunmuş bir dizi hücre bulunmakta.
-Kale Avlusu
İlk zamanlarda soyluların ordusunun toplanma alanıymış.
Hapishane olarak kullanıldığı 1813–1945 döneminde mahkumların kestane ağaçlarının gölgesinde günlük işlerini yaptıkları bir yürüyüş alanı olarak kullanılmış.
Kale avlusunun merkezi her taraftan kapalıd. İç avlu bugün çeşitli etkinlikler için kullanılıyor. Özellikle yılın sıcak aylarında, mekan ek aydınlatma ile aydınlatıldığında, ziyaretçiler üzerinde hoş bir izlenim bırakıyor.
-Mavi Salon ve Beyaz Salon
Orta Çağ savunma duvarlarının bir bölümünde, günümüzde üst katında 2 salon ve avlu seviyesinde bir kahvehanenin bulunduğu eğimli bir yapı bulunmakta. Salonlar 2014 yılında tamamen yenilenmiş.
Görsel olarak, her 2 salonun iç mekanları da kalenin tarihi ortamına entegre edilmiş olup, mekanlar kale avlusuna açılmakta. Salonlara ek olarak, üst katta avlunun eşsiz bir manzarasını sunan bir teras bulunmakta.
-Üst Lapidaryum
Bu mekan, son yenileme çalışmaları sırasında elde edilmiş olup Kale Restoranı’nın altındaki alanda yer almakta. Çok katlı yapısı ve yapı malzemelerinin zeminin jeolojik yapısıyla iç içe geçmesiyle dikkat çekmekte.
Kale restoranının orta katta, Hribar Salonu’nun ise üst katta bulunduğu kalenin aynı bölümünde, içerik ve amaç bakımından Kaya Salonu’na benzeyen, bodrum katında bağlantılı bir Taş Atölyesi bulunmakta.
Çıplak kaya yüzeyine sahip Üst Taş Atölyesi’nde paleontolojik bir serginin yanı sıra, bir zamanlar kaleden gizli bir çıkış olarak da hizmet veren, titizlikle sergilenmiş eski bir kuyu da yer almakta.
-Kaya Salonu
Kaya Salonu adını, salonun ortasında yer alan ve Kale Tepesi’nin jeolojik yapısını gösteren devasa kayalardan almakta.
Kaya Salonu, son yenileme çalışmaları sırasında kazanılmış olup Kale Kahvehanesi’nin altındaki alanda yer almakta. Çok katlı yapısı ve yapı malzemelerinin zeminin jeolojik yapısıyla iç içe geçmesiyle dikkat çekmekte.
Arkeolojik kazılar gösteriyor ki, kalenin bu bölümünde, Okçular Kulesi ile Beşgen Kule arasında ilk salon 16. ve 17. yüzyıllarda inşa edilmiş.
19. yüzyılın başlarından kalma planlar, bu alanı odunluk ve hapishane gardiyanları ile yöneticiler için bir mekan olarak tanımlamakta.
1990’ların başlarında yenilenen bu bölüm, Ljubljana Kalesi’nin çağdaş yenileme çalışmalarının ilk büyük inşaat projesi olmuş.
Salonun girişi, Kale Kahvehanesi’nden çift sarmal merdivenlerden yukarı çıkarak veya füniküler üzerindeki bağlantılı Taş Atölyesi’nden kale köprüsünün altından sağlanmakta. Haftanın sonunda burada Ljubljana Kalesi Caz Kulübü’nü bulabilirsiniz.
-Erasmus Kulesi
Kuleye, soyguncu baron Erasmus Lueger’in adı verilmiş ve arkeologlar buranın soylular için bir hapishane olarak kullanıldığına inanıyor.
Hapishane duvarlarında, günümüzde hala görülebilen yaklaşık 10 adet oyma armanın izleri bulunmakta; bunlardan biri Erasmus Lueger’e ait. Ancak Lueger bu hapishanede ölmemiş, muhtemelen bir gardiyana rüşvet vererek kaçmış.
Bazı armalarda yazıtlar ve hatta tarihler bulunmakta olup, kule ve armaların tarihlendirilmesinin 15. yüzyılın ortalarına dayandığı tahmin edilmekte.
-Barut Odası
Barut Odası, Aziz George Şapeli ile Silah Deposu arasında yer almakta ve 15. yüzyılda inşa edildiği düşünüldüğünde, kalenin ilk odalarından biri olduğu tahmin edilmekte.
Arkeolojik açıdan ilgi çekici olan, şömineyle ısıtılan bir mutfak ve bir oturma odası olmak üzere 2 odanın keşfi.
Tipik Gotik tasarımıyla bu konut birimi, kale surlarının bir köşesine inşa edilmiş.
Oda, muhtemelen yakınına bir barut kömürü değirmeni yerleştirildiğinde toprakla doldurulmuş. Orta Çağ’dan kalma kömür değirmeni, 15.yüzyılda yeni kalenin inşasında önemli bir unsurdu ve bu kale, yeni barut savunma taktiklerini zaten dikkate alıyormuş.
Barut Odası, yıldırımın odaya birkaç kez çarpması nedeniyle Ljubljana Kalesi ve şehir sakinleri için de tehlike oluşturmuş. Bir fırtınadan sonra, Barut Odası’nın kapısı Ljubljana’dan yaklaşık 4 km uzaklıktaki Črnuče’de, Sava Nehri kıyısında bulunmuş.
Kalenin çoğu alanı gibi, 19. yüzyılda zemin katında erkekler için bir atölye ve üst katında kadınlar için bir atölye bulunan bir hapishane olarak hizmet vermiş.. Bugün, tüm katlardaki alanlar Slovenya Tarihi Daimi Sergisi tarafından kullanılıyor.
-Açık Hava Hapishanesi
Açık hava hapishanesinin bulunduğu alan, kale duvarı ile doğal bir kaya arasında yer almakta.
Hapishaneye sadece avlu seviyesinden erişilebildiği için mahkumlar ip veya zincir yardımıyla aşağıya indiriliyormuş.
Mahkumlar, ayak bileklerinde zincirlerle küçük bir alana kapatılarak cezalarını çekmiş. Kaynaklara göre, bu alan esir alınan Türk askerleri, Protestanlar ve köylü isyancılar için kullanılıyormuş.
Alanın çatısı yokmuş, sadece mahkumların başlarının üzerinde demir parmaklıklar varmış. Aynı anda kaç kişinin tutulduğu bilinmiyor, ancak tüm temel insani ihtiyaçların (yemek ve dışkılama) bu küçük alanda karşılandığı göz önüne
alındığında, son derece zor koşullarda yaşadıkları açık.
-Sığınak
Adı, İtalyanca “casamatta” kelimesinden gelir ve bir kalede, mürettebatı top saldırılarından korumak için kullanılan kapalı, örtülü bir alanı ifade eder.
Kale avlusuna giden düz eğimli bir geçit, bir zamanlar Burç ve Frederick Kulesi’nden geçtikten sonra Sığınak’tan geçiyormuş.
Cezaevi döneminde, oda düzleştirilerek erkek mahkumlar için yatakhane olarak yeniden düzenlenmiş. Cezaevinin kapanmasının ardından, sakinlerden birinin marangoz atölyesi olarak hizmet vermiş.
Sığınak, en az sayıda kez yenilendiği için belki de kalenin en otantik odası. Uzun ve yüksek kemerli tasarımı nedeniyle, sakinler yanlışlıkla odaya Şövalyeler Salonu adını vermişler.
Değerlendirme
Kaleyi gezdik, muhteşem manzarayı gördük. Başladık düşünmeye….
Neredeyse 1000 yıllık tarihi olan bir yer. Kim bilir burada ne ihtişamlı düğünler yapılmış kimler gelip kimler gitmiştir diye…Atalarımız aşağıdaki beşgen kulenin önlerine kadar kaç kere gelmiş. Kim bilir buralarda neler yaşamışlar.
Ljubljana’ya gelip de kaleye çıkmadan dönerseniz inanın çok şey kaybedersiniz. Çünkü şehri ve açık günlerde görkemli Julian Alpleri’ni en iyi görebileceğiniz ve fotoğraflayabileceğiniz yer tam olarak burası.
Buraya gelirken de ilk olarak, tepeye nasıl çıkılacağını düşünmelisiniz. Teleferik en popüler ve en hızlı seçenek olsa da, iyi işaretlenmiş patikalardan yürüyerek de ulaşabilir ve doğal çevrede daha sürükleyici bir deneyim yaşayabilirsiniz.
Slovenya ile ilgili diğer yazılara Slovenya Gezi Rehberi‘nden ulaşabilirsiniz. Bölgesel planlama yapıyorsanız Orta Avrupa Gezi Rehberi‘ne bakmayı unutmayın. Sağlıcakla Kalın.
