Nicola Tesla Teknik Müzesi

Hırvatistan’ın Zagreb kentindeki Nikola Tesla Teknik Müzesi (Tehnički muzej Nikola Tesla); bence Zagreb’te gezilecek yerler arasında önemli bir yere sahip.

Müzede tarihi araçlar, bir maden simülasyonu yanında müzeye de adını veren Tesla’nın icatlarına ayrılmış özel bir gösterim alanı bulunuyor. Bu nedenle de buraya tarihi bir müzeden çok bir bilim ve teknoloji müzesi olarak bakılıyor.

Biz maden kısmı hariç müzeyi dikkatle gezdik ve buraya gelme amacımız olan Tesla’nın icatlarına ayrılmış sunumu dikkatle seyrettik.

Yazımızın bundan sonraki kısmında söz konusu müze ile ilgili gezgin arkadaşlarımın işine yarayacak daha detaylı bilgilere yer vereceğim.

Nicola Tesla Teknik Müzesi Gezisi

Nicola Tesla Teknik Müzesi Ulaşım

Müzeye, Zagreb’in her yerinden araba veya toplu taşıma ile kolayca ulaşabilirsiniz. 3, 4, 9, 12, 13, 14 ve 17 Numaralı Tramlar Tehnički muzej (Teknik Müze) durağında duruyor.

Ban Josip Jelačić Meydanı‘ndan 12, 13, 14 ve 17 Numaralı Tramlara binerseniz 10 dakika içerisinde söz konusu müzeye varabilirsiniz.  

Arabayla gelirseniz müzenin hemen yakınında halka açık, ücretli bir otopark var.

Bunun dışında ihtiyacınız olabilecek tüm şehir ulaşım detayları için Zagreb Ulaşım Sistemi başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

Adres: Savska cesta 18 10000 Zagreb Tel: 01/4844-050

Nicola Tesla Teknik Müzesi Ziyaret Saatleri ve Giriş Ücreti

Müzeyi, Salı – Cuma: 09.00 – 17.00, Cumartesi ve Pazar: 09.00 – 13.00 saatleri arasında ziyaret edebilirsiniz. Pazartesi günleri ve resmi tatillerde müze kapalı.

Kişi başı giriş ücreti 6 €. Aile (2 yetişkin ve çocuklar): 15 € (Planetaryum hariç). En az 10 kişilik grup ziyaretleri:4 € (Planetaryum hariç)

7 yaşına kadar çocuklar ve Zagreb Kart sahipleri müzeye ücretsiz girebiliyor.

Nikola Tesla Gösterim Laboratuvarı’ndaki dönen manyetik alanlar ve Tesla’nın icatlarına dair canlı sunum bilet fiyatına dahil. Bu sunumu Salı-Cuma 15:30 ve hafta sonu 11:30’da yapılıyor. Bu sunumu mutlaka izlemelisiniz.

Nicola Tesla

1856 yılında Sırp bir ailenin çocuğu olarak günümüzde Hırvatistan sınırları içinde olan Gospic yakınlarındaki Smiljan Köyü’nde doğmuş.

1867 yılında Gospić’te ilkokul eğitimini üstün başarılı bir öğrenci olarak tamamlamış.

1870-1873 yılları arasında o dönemde öğrencileri ileri teknik eğitimlere hazırlayan saygın Rakovac İleri Düzey Teknik Lisesi’ni bitirmiş ancak mezuniyetinin ardından kolera salgınının hüküm sürdüğü Gospić’e dönünce hastalığa yakalanmış ve 9 ay boyunca yatağa bağlı kalmış..

1875-1877 yılları arasında Avusturya-Macaristan’da mühendis yetiştiren 4 okuldan biri olan Graz’daki Joanneum Politeknik Okulu’nda teknik bilimler eğitimi almış.

1878-1879 yıllarında ilk işi olan Maribor’da yerel bir teknik firmada çalışmış ancak geçimini sağlayacak maddi imkânı bulunmadığı için şehir yönetimi tarafından sınır dışı edilip polis nezaretinde Gospić’e geri gönderilmiş.

1880 yılında Prag’daki Charles Üniversitesi’nde doğa felsefesi eğitimi almış.

1881 yılında Budapeşte’de aile dostları Ferenc Puskas sayesinde Merkez Telefon Ofisi’nde “baş elektrikçi” olarak işe girmiş. Burada, telefon görüşmelerinde sesi yükseltmeye yarayan ilk icadını geliştirmiş.

1882 yılında Budapeşte Şehir Parkı’nda yürürken alternatif akım kullanarak döner bir manyetik alan yaratma ilkesini keşfetmiş ve yıl sonunda Paris’teki Continental Edison Şirketi’nde çalışmaya başlamış.

1883 yılında devreye alınamayan bir doğru akım elektrik sistemini onarmak üzere Strazburg’a gönderilmiş. 1884 yılına kadar yaptığı çalışmalar sırasında dünyanın ilk endüksiyon motorunu yapmış.

Tesla, Avrupa’da çığır açan keşfine yönelik destek bulamayınca Edison’un Avrupa’daki temsilcisi olan Charles Batchelor’ın, New York’taki ana Edison fabrikasında çalışma teklifini kabul etmiş. Haziran ayında, Batchelor’ın şu notunu ile Edison’un yanına gitmiş: “2 büyük adam tanıyorum; bunlardan biri sizsiniz, diğeri ise bu genç adam.

1885 yılında New York’ta ilk şirketi Tesla Electric Light and Manufacturing Company’yi kurmuş.

1887 yılında çok fazlı alternatif akım alanındaki buluşlarını hayata geçirme amacıyla Tesla Electric Company’yi kurmuş. Yeni laboratuvarında, dünyanın ilk çok fazlı endüksiyon motorlarını ve jeneratörlerini üretmiş.

“Elektromanyetik Motor” “Elektriksel Güç İletimi” “Elektriksel Dağıtım Sistemi” gibi 1888-1891 yılları arasında ABD Patent Ofisi’nden aldığı toplam 36 patent ile “Tesla Çok Fazlı Sistemi” olarak bilinen yapıyı bütünüyle geliştirmiş ve Dünya’da 2. Sanayi Devrimi’ni başlatmış.

1890 yılından itibaren 10 yıl boyunca yeni alternatif akım alanı üzerinde çalışmış ve yüksek frekanslı akımlarla deneylere başlamış. Bu çalışmalar sırasında 1891 yılında önce günümüzde tüm dünyada Tesla Bobini olarak bilinen rezonans transformatörünü icat etmiş ve patenti almış. Bu çalışma sonrasında 1892 yılında kendisine ABD vatandaşlığı verilmiş.

1892 yılında Belgrad Belediyesi ve Mühendisler Derneği heyetinin daveti üzerine Belgrad’a yaptığı ilk ve tek ziyarette Kral Aleksandar Obrenovic Tesla’ya 2. dereceden Aziz Sava Nişanı vermiş. Bu, bilimsel çalışmaları nedeniyle aldığı ilk nişanmış.

1893 yılında “Yarının Dünyası” olarak ilan edilen Chicago Dünya Fuarı’ndaki tüm pavyonlar, her biri 60 Hz frekansta 1.000 beygir gücü üreten 12 adet Tesla 2 fazlı jeneratör ile aydınlatılmış.

1896 yılında Niagara Nehri üzerinde dünyanın ilk büyük alternatif akım hidroelektrik santrali devreye alınmış. İlk enerji ile 40 km uzaklıktaki Buffalo şehri aydınlatılmış. Bu santralin inşasında kullanılan 13 patentten 9’u Nikola Tesla’ya aitmiş.

1897 yılında Radyo teknolojisinin temelini oluşturmuş ve büyük bir radyo istasyonu inşa etmiş. Buradan 40 kilometreyi aşkın bir mesafeye radyo sinyalleri iletmeyi başarmış. Aynı frekansa ayarlanmış 4 rezonans devresinden ve bir verici ile alıcı antenden oluşan “Elektrik Enerjisi İletim Sistemi” ile bugün Dünya’da radyo denen “Elektrik Enerjisi İletim Aygıtı” patenlerini almış.

1898 yılında Madison Square Garden’da düzenlenen ilk elektrikli cihazlar sergisinde, radyo dalgaları kullanarak bir tekne maketini uzaktan kontrol etmeyi başarmış. Bugün Dünya’da uzaktan kumanda denen “Hareketli Bir Aracın veya Araçların Mekanizmasını Kontrol Etme Yöntemi ve Aygıtı” patentini almış.

1899 yılında Colorado Springs’te yüksek güçlü bir yüksek frekans üreteci inşa etmek, iletilen enerjinin bireyselleştirilmesi ve birbirinden yalıtılmasına yönelik bir yöntemi mükemmelleştirmek ve güç iletiminin yer ve atmosfer yoluyla gerçekleşmesini yöneten yasaları belirlemek amacıyla bir dizi deneyler yapmış.

1907 yılında makine mühendisliği alanında Tesla, pompa, türbin, kompresör ve fanlarda uyguladığı özgün bir akışkan itki prensibi keşfetmiş ve kanatsız bir türbinin ilk çalışan modelini inşa etmiş.

1909 yıllında New York’ta, mucidin makine mühendisliği alanındaki buluşlarını ticarileştirmek amacıyla Tesla Propulsion Company’yi kurmuş.

1916 yılında kendi tasarladığı hız göstergesi patentinin lisansını Boston merkezli Waltham Watch Şirketine ücreti karşılığı devretmiş. Bahse konu şirket, büyük ölçüde seri üretim araçlara entegre edilen yaklaşık 60.000 adet hız göstergesi satmış.

1917 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Birinci Dünya Savaşı’na girmesinden sadece 4 ay sonra Tesla, daha sonraları radar adıyla bilinecek olan teknolojinin ilk teknik tanımını ortaya koymuş. Tesla aynı zamanda daha sonra Dünya’da sonar denen su altındaki bir denizaltıyı kayda değer bir mesafeden tespit edecek veya imha edecek bir elektrik ışını icat ettiğini” de kaleme almış.

Aynı yıl Amerikan Elektrik Mühendisleri Enstitüsü tarafından çok fazlı ve yüksek frekanslı akımlar alanındaki keşifleri nedeniyle Altın Edison Madalyası’na layık görülmüş.

72 yaşındayken, “Hava Yoluyla Taşımacılık Düzeneği”konusunda son patentini almış. Kendi türbinleriyle güçlendirilecek olan; helikopter ile sabit kanatlı hava aracı özelliklerini birleştiren ve dikey kalkış-iniş yapabilen bir uçan makineyi hayal eden ilk kişi oymuş.

1931 yılında 75. yaş gününü kutlamış. Yaşını neredeyse dünyaca tanınmış Albert Einstein, Lee de Forest vb. tüm bilim adamları kutlamış.

Bu büyük mucit 1943 yılında 86 yaşında hayatını kaybetmiş. Kendisi için Radio New York tarafından canlı yayınlanan bir anma töreni gerçekleştirilmiş.

1960 yılında, Nikola Tesla’nın bilime olan paha biçilmez katkısı nedeniyle Paris’te düzenlenen 11. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nda, Uluslararası Birimler Sistemi (SI sistemi) kapsamındaki manyetik indüksiyon birimine “tesla” adı verilmiş. Böylece Tesla; Newton, Faraday, Volta, Hertz, Ampère ve Kelvin gibi bilim dünyasının seçkinleri arasındaki yerini ebediyen almış.

Nicola Tesla Teknik Müzesi Tarihi

Burası 1954 yılında teknik müze olarak kurulmuş ve 1963 yılında Savska Caddesi’nde bugünkü yerinde ziyarete açılmış.

Burası da 2019 yılında ziyaret ettiğimiz Leonardo da Vinci Bilim ve Teknoloji Müzesi gibi bir bilim merkezi ve klasik bir teknoloji müzesi kompleksinin birleşimi olarak tasarlanmış. Müzenin inşaasında Zagreb Üniversitesi Fen Fakültesi ve Profesör Božo Težak öncü olmuş.

Müzeyi gezerken hem tarihi bir süreçte teknoloji ve mühendislik gelişimini hem de doğa bilimleri ve teknoloji ilişkisini yerinde görebiliyor hatta ek olarak mühendislik okuyan bir öğrencinin dersi takip etmesi gibi öğrenebiliyorsunuz da.

Bu kapsamda buraya kendi çapında yaşam boyu öğrenmeye odaklanmış bir eğitim merkezi demek de sanırım yanlış olmaz.

Burası 1891-1936 yılları arasında Zagreb Elektrikli Tramvay Şirketinin (ZET) ilk tramvay deposu olarak kullanılmış.

Müzenin adı şehir meclisi kararıyla 2015 yılında Nicola Tesla Teknik Müzesi yapılmış.

Nicola Tesla Teknik Müzesi Bugün

Müze bugün 3.000 parçalık koleksiyon ve yıllık yaklaşık 500.000 ziyaretçisiyle Hırvatistan’ın en çok ziyaret edilen 3. müzesi durumunda.

Ayrıca müzede 14 tematik sergi bulunuyor. Bunlardan en çok dikkatimi çekenleri aşağıda sizlere aktarmaya çalıştım.

–İtfaiye (zemin katta)

Zemin katta ilk olarak karşınıza şehrin yangın söndürme faaliyetlerinde kullanılmış araçlar çıkıyor.

Gördüğünüz buharlı yangın pompası 1889 Kernreuter, Avusturya yapımı. Atlı bir yangın aracıyla olay yerine getirilip suyu kullanarak yangın söndürmeye yarayan bir emme pompası olarak Zagreb Gönüllü İtfaiye Teşkilatı’nda kullanılmış. 10 bar basınçtaki buhar kazanından gelen suyu kullanan, çift silindirli ve pistonlu bir buhar motoruna sahip.

Gördüğünüz itfaiye ekibi taşıma aracı itfaiyecileri ve ekipmanları yangın mahalline taşımak için kullanılan atlı bir vagon. 19. yüzyıl sonunda Zagreb Gönüllü İtfaiye Teşkilatı’nda kullanılmış.

Gördüğünüz yüksekten kurtarma ve yangın söndürme işlemlerinde kullanılan orta-ağır sınıf bir döner merdivenli araç 1924 Magirus, Almanya yapımı. 30 m uzunluğundaki merdiveni ile Zagreb İtfaiye Teşkilatı’nda kullanılmış. 4 silindirli, benzinli, su soğutmalı. Motor hacmi: 10300 cc.

Gördüğünüz özel itfaiye aracı tüm itfaiye ekibinin ve acil durum yangın söndürme ekipmanlarının taşınması için kullanılan araç 1931 Chevrolet Motor Car Co., ABD yapımı. Zagreb İtfaiye Teşkilatı’nda kullanılmış. 6 silindirli, benzinli, su soğutmalı. Motor hacmi: 3180 cc.

Gördüğünüz özel itfaiye aracı acil durum yangın ekipmanlarının 3 kişilik bir ekiple taşımak için kullanılan araç 1939 Adam Opel A.G., Almanya yapımı. Zagreb İtfaiye Teşkilatı’nda kullanılmış. 6 silindirli, benzinli, su soğutmalı. Motor hacmi: 3180 cc.

–Ulaşım Araçları 

Zemin katta çok geniş bir alanda eski ulaşım araçları da sergileniyor.

Burada eski ulaşım araçları içerisinde en çok dikkatimi bir zamanlar Dubrovnik’te kullanılan tarihi bir tramvay modeli çekti.

Yine bir zamanlar Zagreb sokaklarında kullanılan eski arabaları da burada görebilirsiniz.

Gördüğünüz elektrikli şehir otomobili prototipi DOK-ING XD Concept 2010 yılında DOK-ING d.o.o., Zagreb, Hırvatistan’, 2010.
TMNT 8639’da üretilmiş ilk prototip model.

2012 yılında tescil edilen bu araç, Hırvatistan’da üretilen ve trafiğe tescil edilen ilk elektrikli otomobil olarak tarihe geçmiş. Söz konusu araç; güç kaynağı olarak bataryasında veya başka bir enerji depolama aygıtında depolanan elektrik enerjisini kullanan bir elektrik motoruyla çalışan, elektrikli bir şehir otomobili. Sürücü aracın ortasında konumlanmış; araç ayrıca, Y düzeninde oturan 2 yolcuyu daha alabilecek kapasiteye sahip.

XD elektrikli otomobil; Hırvat sanayisinin modern teknolojiler, bilgi birikimi, yaratıcılık, çevresel bilinç, pratiklik ve maliyet etkinliğinden yararlanmasının eşsiz bir örneği olarak görülüyor.

Araç, arka kısmında yer alan, kalıcı mıknatıslı ve yüksek hassasiyetli 2 güçlü elektrik motoruna sahip. Bu motorlar,
toplamda 90 kW (2 × 45 kW) yani 122 beygir gücü üretiyor. Gücü 4 tekerleğe birden aktarabilen sistem sayesinde,
1.350 kg net ağırlığa sahip araç 0’dan 100 km/s hıza 8 saniyede ulaşabilmekte. Önemli bir özellik de,
0 devir/dakika seviyesinden itibaren sunulan 360 Nm’lik tork değeri. Maksimum hız, elektronik olarak 130 km/s ile sınırlandırılmış.

XD’nin sürüşü o kadar sessizmiş ki, rüzgar ve dönen lastik seslerinin zar zor duyulan “elektrik sesi” ile harmanlandığı bir ortamda,
yalnızca araç kabini içindeki sesler işitilebiliyormuş.

Güvenlik, güvenilirlik ve dayanıklılık nedenleriyle, araçta alev almayan ve diğer bataryalara kıyasla daha az ısınan lityum-demir-fosfat (LiFePO4) tipi bataryalar kullanılırken bu bataryalar 32 kWh kapasiteye ve en az 150.000 km’lik bir kullanım ömrü garantisine sahipmiş.

XD elektrikli otomobil geliştirme projesi 2009 yılında başlamış ve 2010 yılında tamamlanarak, Hırvatistan’ın ileri teknoloji endüstrisinin bir ürünü sıfatıyla ilk kez kamuoyuna tanıtılmış.

Hırvatistan, 2010 Cenevre Otomobil Fuarı’nda, fuardaki tek yürür durumdaki XD konsepti olan XD elektrikli otomobil prototipinin sergilenmesiyle temsil edilmiş.

Açıkçası elektrik ve üretim denince ilk olarak Tesla akla geldiği için hiç şaşırmadım ancak kendisi bugün yaşasaydı kesinlikle onun tasarladığı araçların kullanılacağına eminim. Hatta belki de şu an herkes uçan elektrikli araçlarla seyahat bile ediyor olabilirdi.

Tabii ki bu aracı görünce elektrikli araçlarda da ülkemizin arge ve üretimde çok geç kaldığını malesef görüyorum.

Sergilenen araçlar arasında İkinci Dünya Savaşı döneminden kalma İtalyan yapımı bir CB-20 sınıfı mini denizaltı da bulunuyor. Bu tipler daha çok kıyı savunması, liman sızmaları ve devriye görevleri amacıyla tasarlanmış. 5.4 ton, su altında ise 44.3 ton deplasmana sahip. 2 adet torpido ile donatılan gemiyi sadece 4 kişilik küçük bir ekip kumanda ediyormuş. Su üstünde 7.5 knot, su altında ise 7 knot hıza ulaşabiliyormuş.

Bu denizaltının hikayesi ise ilginç. 1943 yılının sonlarında tamamlanarak İtalyan Donanması’na teslim edilmek üzereyken İtalya’nın müttefiklerle ateşkes imzalaması üzerine Almanya tarafından ele geçirilmiş. Daha sonra faşist İtalyan Sosyal Cumhuriyeti (RSI) donanmasına devredilmiş.

Adriyatik Denizi’nde görev yapan denizaltı, savaşın son günlerinde Pola Limanı’nda Yugoslav Partizanları tarafından ele geçirilmiş ve savaşın ardından Yugoslavya Donanması tarafından P-901 borda numarasıyla 1950-1957 yılları arasında aktif olarak kullanılmış.

Müzede, ülkenin sosyalist döneminde üretilen ve kullanılan savaş uçakları da sergileniyor.

Değerlendirme

Burası aslında Tesla adıyla anılsa da birebir Tesla ile ilgili bir müze değil ama müzenin bir bölümü tamamen Tesla ve yaptıklarını deneyimleyerek sunan bir yer. Genel olarak buraya tam bir tarihsel teknoloji müzesi demek daha iyi olur. Özellikle enerjinin her türü ile ilgili sunumlar harika ama İngilizce bilmeniz ve anlamanız şart.

Burayı gezerken çocukluğunuzu hissedeceksiniz. Çünkü müzede gördüğünüz tüm araçları çocukluğunuzda mutlaka kullandınız.

Bu nedenle bence burası Zagreb‘te ziyaret edilmesi gereken önemli destinasyonlardan biri. Mekanik ve mühendisliğe ilgisi olanların mutlaka görmesi gereken müzelerden biri.

Bir de buraya geldikten sonra Tesla’nın ne kadar büyük bir bilim adamı olduğuna da yerinde şahit oldum. Bunu da mutlaka belirtmeliyim.

Hırvatistan ile ilgili diğer yazılarımız için Hırvatistan Gezi Rehberi‘ne bakmayı unutmayın. Bölgesel bir planlama için Balkanlar Gezi Rehberi‘ne bakabilirsiniz. Sağlıcakla Kalın.

Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi Nicola Tesla Teknik Müzesi